Życie ze stomią

 

Co to jest stomia ?

Słowo "stomia" pochodzi z języka greckiego i oznacza "otwór". Stomia sama w sobie nie jest chorobą. Jest to chirurgicznie wykonane połączenie światła jelita z powierzchnią ciała. Wykonuje się je najczęściej w przypadku nowotworu jelita grubego (okrężnicy, odbytnicy) lub moczowodu oraz chorób zapalnych jelit (colitis ulcerosa, choroba Leśniowskiego-Crohna). Podczas operacji chora część jest usuwana, a ujście jelita jest wyprowadzane na ścianę brzucha. U niemowląt bywa stosowana w kuracji choroby Hirschprunga (niedostateczne unerwienie jelita, które powoduje niemożność wydalania kału normalną drogą) lub wrodzonego zarośnięcia odbytu.

Ze względu na miejsce wyłonienia stomii dzieli się je następująco:

• Kolostomia - jelita grubego
• Ileostomia – jelita cienkiego
• Urostomia – moczowodu

 

Stomia służy zatem do wydalania kału lub moczu przez otwór na brzuchu. Może być stała lub czasowa. Jeśli zachodzi konieczność usunięcia odbytnicy i odbytu, wówczas wytarza się stomię na stałe. Jeśli odbyt został oszczędzony, wówczas istnieje możliwość przywrócenia naturalnej drogi wypróżniania się przez odbyt i wytwarza się stomię czasową. Po jakimś czasie można połączyć zachowaną część jelita z odbytem i przywrócić ciągłość układu pokarmowego.

Stomię wytwarza się także w przypadku konieczności usunięcia lub ominięcia pęcherza moczowego. Służy ona wówczas do wydalania moczu. Czasowa urostomia jest możliwa wówczas, gdy zachowany został pęcherz.

Stomia jest czerwona podobnie jak śluzówka w jamie ustnej. Ma przeciętnie od 2 do 5 centymetrów średnicy i wystaje ponad powierzchnię skóry na kilka do kilkudziesięciu milimetrów. Umieszczona jest w dolnej części brzucha, po prawej lub lewej stronie. Nie jest unerwiona, więc dotyk nie powoduje bólu. Dotyk może powodować niewielkie krwawienie (co nie jest objawem niepokojącym).

ŻYCIE PO WYŁONIENIU STOMII NIE MUSI SIĘ RÓŻNIĆ OD TEGO PRZED OPERACJĄ z wyjątkiem tego, że znikają dolegliwości chorobowe, które dotykały nas przed operacją. Owszem, ze stomią wiążą się pewne niedogodności, ale można się do nich szybko przyzwyczaić. Po nabraniu wprawy, wszystko to robi się automatycznie, jak wiele innych czynności w życiu, których wcale nie musimy lubić.

 

NAJCZĘSTSZE PYTANIA

Rodzaje sprzętu stomijnego

Stomia nie powinna w żaden sposób ograniczać chorego. Dlatego ważne jest, aby sprzęt był odpowiednio dobrany. Czasem jego wybór trwa kilka miesięcy, ale nie jest to czas stracony. Sprzęt ma dawać poczucie komfortu i bezpieczeństwa, a więc musi być bardzo szczelny, nie może powodować podrażnień, a nawet powinien pielęgnować skórę wokół przetoki.

Sprzęt dwuczęściowy składa się z płytki przyklejanej na skórę i dopinanego do niej worka. Płytka utrzymuje się na skórze kilka dni, worek zmienia się zwykle dwa razy dziennie. Sprzęt ten jest polecany osobom tuż po operacji, chorym z ilestomią i urostomią oraz takim, dla których ważne jest przede wszystkim poczucie bezpieczeństwa.

W przypadku sprzętu dwuczęściowego należy pamiętać o tym, by pierścień w płytce nie był za mały. Płytka wtedy źle przylega do skóry, a co za tym idzie, podciekają pod nią treść jelitowa lub mocz. Należy pamiętać o tym, by po wycięciu otworu, dokładnie dopasowanego do rozmiaru i kształtu przetoki, pomiędzy nim a pierścieniem pozostało z każdej strony tyle materiału, aby płytkę można było dokleić swobodnie wokół przetoki. Trzeba więc zmierzyć średnicę przetoki w najszerszym miejscu i do otrzymanego wyniku dodać ok. 2 cm (dla przetoki o średnicy 35 mm właściwy będzie pierścień w rozmiarze 57 mm).

Sprzęt jednoczęściowy to worek z przymocowanym do niego przylepcem, który przykleja się na skórę wokół stomii. Napełniony - delikatnie odkleja się i wymienia na nowy raz dziennie. Sprzętu jednoczęściowego zwykle używają osoby z kolostomią, a także lubiące pływać lub ubierać się w stroje dopasowane do ciała.

Pacjenci używający sprzętu jednoczęściowego powinni dobierać woreczki z otworem równym średnicy przetoki. W przypadku przetok o nietypowym kształcie, najlepiej jest korzystać z woreczków do wycinania w rozmiarze 19 mm, co pozwoli dopasować otwór w przylepcu dokładnie do rozmiaru i kształtu przetoki.

Wybór woreczka uzależniony jest natomiast od rodzaju przetoki:

• Ileostomia – woreczki „otwarte”, zapinane na dole na klamerkę lub rzep, przeznaczone są do przetoki wyłonionej na jelicie cienkim,
• Kolostomia – woreczki „zamknięte” przeznaczone są do przetoki wyłonionej na jelicie grubym.
• Urostomia – woreczki do przetoki moczowej mają na dole specjalną końcówkę, umożliwiającą opróżnianie woreczka z moczu i podłączenie zbiornika nocnego.

Należy pamiętać aby:

• Przed naklejeniem worka skórę wokół stomii dobrze jest przemyć czystą wodą, najlepiej bez żadnych środków. Nie należy też używać żadnych kremów. Jeśli na skórze zostały pozostałości starej płytki, można je usunąć przy pomocy płynów lub chusteczek specjalnie przeznaczonych do przemywania skóry (w ramach limitów w sklepach ze sprzętem stomijnym). Przed naklejeniem płytki skóra musi być idealnie wysuszona. Można sobie nawet pomóc suszarką do włosów, byle nie przesadzić z temperaturą i się nie poparzyć.
• Po naklejeniu płytki i nałożeniu worka (lub naklejeniu samego worka), należy płytkę docisnąć ręką i przytrzymać tak przez około minutę. Ma to na celu rozgrzanie płytki i lepsze przyczepienie jej do skóry. Przed naklejeniem na skórę płytkę można włożyć na chwilę pod pachę, żeby się trochę rozgrzał.

 Jak często należy zmieniać worki?

Wszystko zależy od indywidualnych potrzeb. Instrukcje mówią, że płytki należące do sprzętu dwuczęściowego mogą pozostawać na skórze do tygodnia, a worki jednoczęściowe do trzech dni. Zdarza się jednak, że worki trzeba zmieniać częściej, bo po prostu nie trzymają się tak długo (np. codziennie lub nawet kilka razy dziennie). Każdy musi sam wypróbować różne rodzaje worków i sprawdzić, jak często musi je zmieniać.

Na powierzchni stomii w czasie zmiany woreczka występuje krwawienie. Czy to normalne?

Należy pamiętać o tym, że błona śluzowa jelita, która została wszyta w powłoki brzucha (czyli stomia), jest bardzo delikatna. Trzeba ją chronić przed wysychaniem i drobnymi urazami. Można ją dotykać i myć, ale należy to robić bardzo delikatnie. Oczywiście, jeżeli w trakcie mycia zostanie ona nieznacznie urażona i pojawi się ślad krwi, nie jest to żaden problem. Aby chronić stomię przed wysychaniem, można ją natłuszczać płynną parafiną lub Linomagiem. Trzeba przy tym uważać, aby nie natłuścić skóry wokół stomii, gdyż spowoduje to znacznie gorszą przylepność płytek, a tym samym skróci czas utrzymywania się ich na skórze. W przypadku gdy krew wypływa ze środka jelita, pojawia się po każdej zmianie woreczka pojawia się bez związku ze zmianą woreczka, lub gdy wydalany stolec zawiera krew konieczna jest wizyta u lekarza.

Czy wydzielina śluzowa ze stomii jest zjawiskiem normalnym?

Tak. Śluzówka jelita produkuje w każdych warunkach pewną ilość śluzu. Zazwyczaj go nie zauważamy, ponieważ jest wydalany razem z kałem. Nie należy więc tym się martwić.

Czy trzeba zmienić sposób ubierania się?

Konieczność noszenia worków nie ma większego wpływu na sposób ubierania się. Trudno co prawda polecać obcisłe dżinsy, ale poza tym nie ma przeszkód, żeby nosić co kto lubi. Worki są niewielkie i niewidoczne pod ubraniem. W przypadku doboru stroju kąpielowego warto pamiętać, że strój wzorzysty lepiej niż jednokolorowy zamaskuje nierówności.

Czy należy stosować specjalną dietę?

Osoby ze stomią nie muszą utrzymywać jakiejś specjalnej diety. Zaleca się tylko, aby po operacji wprowadzać nowe pokarmy stopniowo, żeby zobaczyć jak organizm na nie reaguje i ewentualnie zrezygnować czasowo z potraw gorzej tolerowanych. Poza tym obowiązują ogólnie znane reguły zdrowego żywienia: należy jeść regularnie (co najmniej 3 posiłki dziennie), urozmaicony pokarm, jeść powoli i dobrze żuć. Przy ileostomii należy więcej pić, ponieważ słabsze jest wchłanianie płynów (za które odpowiada jelito grube, którego brak). Jeśli problemem są nadmierne wydzielanie gazów i nieprzyjemnych zapachów, można unikać produktów, które je powodują.

Produkty, które mogą powodować zwiększone ilości gazów: brokuły, brukselka, fasola, groch, grzyby, kalafior, kapusta, kukurydza, napoje gazowane, ogórki, piwo, szpinak.

Produkty, które mogą powodować nieprzyjemne zapachy: brokuły, brukselka, cebula, czosnek, jajka, kalafior, kapusta, ryby, szparagi, niektóre przyprawy.

Co zrobić w czasie biegunki?

W przypadku biegunki należy zwiększyć ilość wypijanych płynów. Dieta powinna wówczas zawierać pokarmy, które zagęszczają stolec, np. ryż, banany, ser, kluski, grzanki. Powinno się unikać potraw rozluźniających stolec: piwo i inne alkohole, ostre przyprawy, świeże owoce (z wyjątkiem bananów) i warzywa, zielony groszek, szpinak, suszone śliwki.

Uwaga! Tytoń szkodzi. Papieros wypalony na czczo może wywołać biegunkę

Co zrobić, gdy zdarza się zaparcie stolca?

Podczas zaparcia podstawą diety powinny być takie pokarmy, które pobudzają pracę jelit, a więc zawierające dużo błonnika. Są to przede wszystkim warzywa i owoce. Niekiedy pomaga picie codziennie na czczo 1 szklanki przegotowanej wody lub wody z miodem. Bardzo ważne są ćwiczenia fizyczne i ruch, które stymulują perystaltykę jelit. Jeżeli zaparcia są długotrwałe, należy zwrócić się wtedy do lekarza.

Jak przeciwdziałać głośnemu oddawaniu gazów?

Nadmiar gazów w przewodzie pokarmowym może być efektem połykania dużej ilości powietrza podczas jedzenia. Należy jeść powoli, nie rozmawiać w czasie przeżuwania pokarmów i dokładnie je gryźć. Aby przeciwdziałać głośnemu odchodzeniu gazów, można do stomii założyć pasek gazy o długości ok. 20 cm, który przedtem należy natłuścić płynną parafiną (10 cm wkładamy do stomii, a pozostałe 10 cm gazy pozostaje w worku). Przy kolostomii najprostszym sposobem opanowania tych problemów jest systematyczne wykonywanie irygacji. Wolno to zrobić jednak dopiero po uprzedniej konsultacji z lekarzem w poradni stomijnej.

Czy trzeba zrezygnować z alkoholu?

Alkohol jest używką i może powodować uzależnienie. Jednak czasami można sobie pozwolić na jego odrobinę. Pijąc alkohol należy być rozsądnym i zachować umiar. Trzeba pamiętać, że alkohol bardzo niekorzystnie wpływa na ściany przewodu pokarmowego. Piwo i alkohole musujące mogą powodować wiatry lub płynne stolce.

Jak się kąpać? Z woreczkiem, czy bez niego?

Stomia nie jest przeszkodą w prawidłowej higienie ciała. Kąpiel to najlepszy moment, aby skórę wokół stomii dokładnie oczyścić. Pacjenci z kolostomią mogą kąpać się w wannie bez woreczka, gdyż wypróżnienia przy kolostomii są bardziej regularne i ryzyko zanieczyszczenia wody jest w tym przypadku mniejsze. Pacjenci z uro i ileostomią powinni podczas kąpieli w wannie mieć założony sprzęt stomijny. Przy codziennych zabiegach higienicznych bardziej wskazane jest wzięcie prysznica, niż kąpiel w wannie. Kąpiel pod prysznicem pozwala również pacjentom z ileo- i urostomią kąpać się bez sprzętu stomijnego. Na koniec należy wspomnieć, że kąpiel (ta pod prysznicem również) wpływa na nasze ciało bardzo relaksująco i znakomicie poprawia samopoczucie.

Jakie ćwiczenia fizyczne są dozwolone?

Ruch to zdrowie. Należy ćwiczyć przede wszystkim mięśnie brzucha. Ich osłabienie sprawia, że jelito może wysuwać się z otworu. Powoduje to dyskomfort, a czasem wymaga ponownego zabiegu operacyjnego. Wypadanie stomii zdarza się często u osób w podeszłym wieku, dlatego właśnie one nie mogą rezygnować z ćwiczeń. Innym problemem, wynikającym z braku ruchu i niewłaściwej diety, jest stomia wklęsła, czyli jej wpadnięcie. Powoduje to wyciekanie zawartości woreczka, zwłaszcza w pozycji leżącej. Zdarza się to często osobom, które przytyły po operacji. Należy dużo spacerować, włączyć się do lekkich prac domowych, ale unikać częstego schylania, dźwigania i ciężkich prac fizycznych (mogą powodować niebezpieczną przepuklinę, wymagającą operacji w ciągu kilku godzin). Ćwiczenia najlepiej wybrać z lekarzem prowadzącym i rehabilitantem. Gdy sprawność się zwiększy i nie będzie przeciwwskazań, można zacząć pływać, grać w tenisa, jeździć na rowerze.

Czy można podróżować?

Stomia nie stanowi żadnych ograniczeń w podróżowaniu, pod warunkiem, że zabierze się ze sobą odpowiedni zapas sprzętu stomijnego. Niech będzie to tylko taki sprzęt, którego jest się pewnym. W przypadku podróży do krajów o gorącym klimacie należy brać pod uwagę konieczność częstszej wymiany worków. Jest to następstwo zwiększonej potliwości. Pot może wywierać niekorzystne działanie na skórę. Z uwagi na to, należy zaopatrzyć się w specjalny zmywacz do jej przemywania oraz odpowiednie środki ochronne. Należy mieć przy sobie, w podręcznym bagażu, rezerwę woreczków, szczególnie przy ileostomii oraz leki przeciwbiegunkowe. Należy również przestrzegać zasad dietetycznych.

Co z seksem?

Stomia nie musi i nie powinna wpływać na życie seksualne. Przede wszystkim, nie należy się obawiać, że można stomię uszkodzić w czasie stosunku. Jedynym problemem może być przełamanie oporów przed przyznaniem się do stomii. W rzeczywistości, tak jak i w innych sprawach w kontaktach międzyludzkich, wszystko zależy od umiejętności rozmawiania i zdolności wzajemnego zrozumienia się. Ważne jest abyś znalazł z partnerem takie pozycje, które będą najbardziej komfortowe i przyjemne dla Was obojga. Faktem jest, że można mieć udane życie seksualne ze stomią (tak jak można mieć nieudane życie seksualne bez stomii).

Czy mając stomię, mogę urodzić dziecko?

Sama stomia nie jest przeciwwskazaniem do zajścia w ciążę. Przebieg ciąży jest dokładnie taki sam, jak u kobiet zdrowych. Również poród może odbyć się drogami natury. W opiece nad ciężarną kobietą z wyłonioną stomią, powinien współpracować z lekarzem ginekologiem chirurg zajmujący się problematyką stomii.

Czy stomia nie przeszkadza, abym został ojcem?

Nie, również u mężczyzn stomia nie jest przeszkodą, by mieć dzieci. Problemem mogą być jedynie zaburzenia erekcji, które czasem pojawiają się po operacji. W takiej sytuacji należy skorzystać z porady seksuologa.

Czy u dziecka ze stomią trzeba zwrócić baczniejszą uwagę na wygląd samej stomii?

U dzieci możemy się spodziewać podobnych powikłań stomii jak u dorosłych, zwłaszcza jeżeli chodzi o stan skóry małego Pacjenta.
W przypadku wystąpienia powikłań u dzieci, zdecydowanie należy zwrócić się do lekarza z poradni stomijnej, w celu konsultacji. Może również być potrzebna wizyta u dermatologa, który zleci leczenie łagodzące podrażnienia skóry i zapobiegające ich dalszemu występowaniu.

Mam „nadżerkę” wokół stomii. Co robić?

Rany wokół stomii, określane również jako „nadżerka”, powodują gorszą przylepność sprzętu i szybkie jego odklejanie. Treść wydostająca się ze stomii nie spływa wówczas bezpośrednio do woreczka, lecz podcieka pod płytkę lub przylepiec woreczka jednoczęściowego, powodując dalsze podrażnienie skóry i powiększenie istniejących zmian. Najlepiej i najszybciej można je załagodzić za pomocą pudru gojącego. Aby uniknąć zmian na skórze, należy pamiętać, że otwór w płytce lub przylepcu woreczka powinien być jak najdokładniej dobrany do rozmiaru i kształtu przetoki. Takie dopasowanie ułatwia również gojenie podrażnień skóry.

Jestem miesiąc po operacji wyłonienia stomii i otrzymuję chemioterapię. Czy mam spodziewać się z tego powodu objawów ubocznych?

Często przy chemioterapii występują pewne dolegliwości i objawy uboczne, spowodowane reakcją organizmu na zażywane leki. Mogą wystąpić nudności, wymioty lub bóle w okolicy brzucha. Bardzo często towarzyszy temu ogólne osłabienie i poczucie rozbicia. O możliwych objawach ubocznych powinien poinformować lekarz prowadzący leczenie. Jeżeli wystąpią jakiekolwiek niepokojące objawy, o których lekarz wcześniej nie informował, należy jak najszybciej się do niego ponownie zgłosić na konsultacje.

Czy po operacji wyłonienia stomii będę mógł wrócić do pracy?

Zależy to od ogólnego stanu zdrowia. Jeżeli Pańskie samopoczucie będzie dobre, to po okresie rekonwalescencji można powrócić do poprzedniego zajęcia. Nie może to być jednak praca zbyt ciężka fizycznie lub wymagająca stałego pochylania się. W przypadku ileostomii (stomia na jelicie cienkim, zlokalizowana przeważnie po prawej stronie) przeciwwskazaniem jest również praca w wysokiej temperaturze. Jeżeli ogólny stan zdrowia nie pozwala na dalszą pracę, to można z niej zrezygnować i starać się o przyznanie renty inwalidzkiej.

Kiedy należy zgłosić się do lekarza?

Do lekarza trzeba się zgłosić zawsze, gdy stwierdzimy:

• krwawienie ze środka stomii,
• silną lub długotrwałą biegunkę,
• uporczywe zaparcia,
• zmianę koloru, kształtu lub wielkości stomii.

Każda osoba ze stomią powinna szukać pomocy u lekarza pierwszego kontaktu (lekarza rodzinnego lub lekarza internisty). Lepiej jednak jest poprosić go o stałe skierowanie do poradni stomijnej.

W jaki sposób uzyskać wniosek na sprzęt stomijny?

Każdemu Pacjentowi po wyłonieniu stomii przysługuje bezpłatny sprzęt stomijny w ramach ustalonych limitów. Aby otrzymać sprzęt stomijny, trzeba musi uzyskać receptę, wniosek lub zlecenie na sprzęt stomijny. Tuż po operacji taki dokument może wystawić lekarz prowadzący bądź operujący, wnioski na kolejne miesiące może wypisać lekarz pierwszego kontaktu lub lekarz w poradni stomijnej. Wniosek w zależności od województwa może być wypisany na jeden lub trzy miesiące.

Gdzie można zaopatrywać się w sprzęt stomijny?

Na terenie każdego województwa są sklepy medyczne, w których można odbierać sprzęt w ramach refundacji, na podstawie wystawionego przez lekarza wniosku/kuponu RUM. Niektóre oddziały NFZ wymagają, aby taki wniosek/kupon RUM był przez nie poświadczony.

Dziewięć powodów nieszczelności worków stomijnych

Słabe przyleganie do skóry wokół stomii

Przed przyklejeniem worka należy upewnić się, że skóra wokół stomii jest bardzo dobrze wysuszona. Po naklejeniu worka należy przytrzymać go ręką wokół stomii przez 30-60 sekund, aby klej się rozgrzał.

Niedopasowany otwór w płytce

Wielkość stomii może się zmienić (jakiś czas po operacji następuje nieznaczne zmniejszenie się stomii; zmiana może towarzyszyć zmianie wagi). Należy ponownie zmierzyć wielkość stomii i dopasować otwór płytki.

Fałdy i zagięcia

Przeciekanie może pojawić się wzdłuż fałd na skórze. Można wykorzystać pierścienie lub pasty uszczelniające do wypełnienia nierówności. Poradą powinna służyć pielęgniarka stomijna.

Podrażnienie skóry wokół stomii

Jeśli skóra jest podrażniona, worki nie będą odpowiednio przylegać. Należy starannie pielęgnować skórę wokół stomii, aby zapobiegać podrażnieniom. Warto poradzić się pielęgniarki lub lekarza, aby zapobiec podrażnieniom zawczasu.

Niewłaściwy kąt przymocowania worka

Jeśli worek nie wisi pionowo, może następować nierównomierne obciążenie różnych części płytki, co może prowadzić do przeciekania.

Zbyt rzadkie opróżnianie

Worek należy opróżniać zanim zapełni się do połowy. Jeśli worek się przepełni, może dojść do nieszczelności i przeciekania.

Bardzo wysoka temperatura

Rozejście się płytki pod wpływem ciepła może spowodować przeciekanie.

Zużycie worka

Jednorazowe płytki zużywają się. Jeśli zbyt długo nosimy ten sam worek, płytka może się znosić. Należy zmieniać worki (płytki) częściej.

Niewłaściwe przechowywanie i starzenie się materiału

Sprzęt stomijny należy przechowywać w suchym i chłodnym miejscu. Zbyt duża wilgotność może wpływać na przylepność płytki. Poza tym, sprzęt nie jest wieczny. Warto sprawdzić u sprzedawcy, jaki jest dopuszczalny czas przechowywania danej marki sprzętu.